Home Blog Cinsiyet Değiştirme Davası

Cinsiyet Değiştirme Davası

Tarafından Nüfus Davaları
cinsiyet değiştirme davası

Cinsiyet Değiştirme Nedir?

Cinsiyet erkek ve kadın arasındaki biyolojik farklılığı ifade eder. Aynı zamanda kişilerin nüfus kaydında yer alan bir hukuki karşılığı da vardır. Cinsiyet değiştirme bir hukuki prosedürü ifade etse de aynı zamanda kişinin bu biyolojik unsurunun değiştirilmesine yönelik tıbbi müdahale olan cinsiyet değiştirme ameliyatını da ifade eder.

Cinsiyet değiştirme süreci Türkiye’de konu ile ilgili düzenlemelere sahip diğer ülkelere nazaran daha sıkı bir hukuki prosedüre ve aynı sıkılıkta şartlara bağlanmıştır. Yazımızda bu konunun gerekli ayrıntıları ele alınmış olup konunun anlaşılabilmesi adına yazının tamamının okunmasını tavsiye ederiz.

Cinsiyet değiştirme hukukumuzda iki kısımdan oluşur. İlk kısım mahkemeden değişiklik için gerekli işlemlerin yapılabilmesine yönelik izin almadır. İkinci kısım mahkeme izin vermezse başlatılamaz. İkinci kısım ise cinsiyet değiştirme ameliyatı ve hukuki sonuçların işlenmesi kısmıdır. Aşağıda hem izin süreci hem de cinsiyet değiştirme ameliyatı süreci anlatılmıştır.

Cinsiyet Değiştirme Hukuki Süreç ve Hukuki Düzenleme

Cinsiyet değişikliğinin temel düzenlemesini 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu madde 40’da görmekteyiz. Bunun haricinde cinsiyet değiştirme davasının görülmesinde ve cinsiyet değiştirme ameliyatı sürecinin işlemesinde mevzuatın farklı yerlerinde dayanak hükümler mevcuttur. Ancak temel düzenleme TMK m. 40’dır.

Madde hükmüne göre cinsiyet değiştirme işlemi yapacak kişi mahkemeye herhangi bir temsil söz konusu olmaksızın kendisi bizzat başvuruda bulunmalıdır. Burada açılacak dava cinsiyet değiştirme davasıdır. Mahkemeye yönelteceği talep cinsiyet değiştirme için izin verilmesidir. Madde hükmü bununla beraber cinsiyet değiştirmede aranan şartları ve izlenecek prosedürü göstermektedir.

Kimler Cinsiyet Değiştirebilir ?

Cinsiyet değiştirme yoluna on sekiz yaşını doldurmuş ve evli olmayan bunun yanında kanunda belirtilen biyolojik unsurları taşıyan herkes gidebilir. Yani kişinin transseksüel olması gerekir.  Bu davayı 18 yaşını doldurmamış küçük yasal temsilcisi vasıtası ile de olsa açamaz. Ayrıca cinsiyet değiştirme davası için şahsen başvuru yapılması da zorunludur. Kişi için çok önemli ve sıkı surette bağlı olduğu bir durum söz konusudur.

Burada kanun 18 yaşından büyük olma şartı getirmiş ancak irade yeteneğine ilişkin bir düzenleme yapmamıştır. Kişinin davayı bizzat açması gerektiği ve cinsiyet değiştirme talebi gibi önemli bir iradeyi ortaya koyacağı göz önünde bulundurulduğu zaman ayırt etme gücünün varlığı da bir şart olarak kabul edilebilir. Yani mahkemenin ayırt etme gücünden sürekli yoksun ancak 18 yaşını doldurmuş bir kişinin başvurusunu  reddetmesi muhtemeldir.

Cinsiyet Değiştirme Şartları

Cinsiyet değiştirme şartlarını düzenleyen TMK 40 hükmü söz konusu şartları düzenlemeye almıştır. Buna göre:

  • 18 yaşını doldurmuş olmak
  • Evli olmamak
  • Tras yapıda olmak
  • Cinsiyet değişikliğinin kişi için ruhen zorunlu olması

Bunun yanında kişinin biyolojik durumunun üreme yeteneğinden sürekli yoksun bırakma özelliğinde olması şartı Anayasa Mahkemesi tarafından eşitliğe aykırı ve ölçüsüz bir sınırlama olarak görülmüş ve iptal edilmiştir. Yani artık kişinin üreme yeteneğinin olup olmadığı cinsiyet değişikliği için gereken bir şart değildir. Yukarıda belirttiğimiz şartların gerçekleşmesi halinde cinsiyet değiştirme süreci başlatılabilecektir.

Cinsiyet Değiştirme Süreci

Cinsiyetini değiştirmek isteyen kişi bizzat kendisi mahkemeye başvurarak ve cinsiyet değiştirme davası açarak cinsiyet değişikliğine izin verilmesini ister. İznin verilebilmesi için yukarıda belirttiğimiz koşulların gerçekleşmiş olması şarttır. Bununla beraber yukarıda belirttiğimiz şartların sağlanmış olduğu resmi bir eğitim araştırma hastanesince rapora dökülmüş olması şarttır.

Bunun için kişiler yetkili hastanede bulunan cinsel kimlik konseyinden gerekli oluru almalıdır. Cinsel kimlik konseyinde psikiyatr, çeşitli tıp dallarından doktorlar ve hukukçular bulunur. Konsey kişinin biyolojik yapısından ruhen cinsiyet değiştirme operasyonu için hazır olup olmama durumuna kadar ayrıntılı bir inceleme yaparlar.

Söz konusu inceleme sonucu trans kişinin değişikliği ilgili sağlık kuruluşu tarafından uygun görülmesi üzerine mahkeme aşağıda ayrıntılı olarak ifade edeceğimiz üzere gerekli izni verir ve gene cinsiyet değiştirme ameliyatı yapan hastaneler tarafından cinsiyet değiştirme operasyonu yapılır. Kişinin fiziksel dünyada cinsiyeti artık değişmiştir.

Bunun üzerine mahkemenin verdiği izin doğrultusunda kurallarına uygun şekilde gerekli cinsiyet değiştirme ameliyatının yapıldığı raporu hazırlanır. Ardından mahkemece nüfus kaydında gerekli değişikliklerin yapılmasına karar verilir.

Cinsiyet Değiştirme Davası ve Cinsiyet Değiştirme İzni

Cinsiyet değiştirmek için önce gerekli cinsiyet değiştirme ameliyatı yapılıp da ardından mahkemeye nüfus kaydını düzeltmesi için başvurma gibi bir durum mümkün olamaz. Burada kişinin vücudu üzerinde yapacağı bu tasarruf mahkemenin iznine bağlıdır.

Kanunun aradığı şartları taşıyan kişi cinsiyet değiştirme iznini mahkemeden talep edecektir. Cinsiyet değiştirme izninden anlaşılması gereken, ilgili cinsiyet değiştirme operasyonuna yönelik bir izindir. Burada kişinin vücudu üzerindeki tasarruf yetkisine kanun tarafından bir sınırlama getirilmiştir. Hekimin cinsiyet değişikliğine yönelik müdahalesi salt hastanın kabulü şartına değil mahkeme iznine bağlı kılınmıştır.

Cinsiyet Değiştirme Raporu Veren Hastaneler ve Cinsiyet Değiştirme Ameliyatı Yapan Hastaneler

Türk Medeni Kanunu m. 40 düzenlemesine göre mahkemenin değişiklik iznini verebilmesi için trans bireyin gereken şartları taşıyıp taşımadığı bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporu ile belgelenmelidir.. İlgili rapor herhangi bir hastaneden alınamaz. Yani cinsiyet değiştirme raporu veren hastaneler ve cinsiyet değiştirme ameliyatı yapan hastaneler bu konuda özel olarak yetkilendirilmiştir.

Ülkemizde ilgili raporu vermeye (yani cinsel kimlik konseyine sahip) ve cinsiyet değiştirme ameliyatı yapmaya yetkili olan sağlık kuruluşlarının başlıcaları; İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi, İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi ve İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Hastanesidir.

Cinsiyet Değiştirme Davası Kime Karşı Açılır?

Cinsiyet değiştirme davası çekişmesiz yargı işlerinden kabul edilir. Bu davada hasım olarak Nüfus Müdürlüğü gösterilmelidir. Burada kastedilen davalı tarafın nüfus müdürlüğü olduğudur. Nüfus müdürlüğü çoğunlukla nüfus davalarında verilen mahkeme kararlarını kanun yollarına taşımamaktadır. Bu nedenle izin alma ve ameliyat süreci aşıldıktan sonra mahkemenin kararı ile sonrası süreç de çok uzamamaktadır.

Cinsiyet Değiştirmenin Hukuki Sonuçları ve Nüfustaki Kaydın Düzeltilmesi

Cinsiyet değişikliğinin sonuçları ikili bir ayrım ile incelenmelidir. Yani kişinin hukuki durumu cinsiyetini değiştirmezden önceki yaşamı ile ilgili meselelerde yeni cinsiyetine göre değil önceki cinsiyetine göre konumlanacaktır. Cinsiyet değiştirme sonrası hukuki ilişkileri ise yeni cinsiyeti üzerinden sağlanacaktır. Yani cinsiyet değiştirme geçmişe etkili olmayacak aksine ileriye etkili olacaktır. Kişinin söz konusu değişikliği yapmış olması geçmiş hukuki ilişkilerine yansımaz.

Cinsiyet değiştirme resmi sağlık kurulu raporu ile belgeye döküldükten sonra mahkeme nüfus kaydındaki gerekli değişikliğin yapılmasına karar verecektir. Burada kişi nüfus kaydının düzeltilmesi talepli bir dava açmalıdır.. Kişinin isim değişikliği de açılacak bir dava ile sağlanabilecek ve cinsiyet değişikliği pek tabii olarak mahkemece değişiklik için haklı bir neden olarak görülecektir. Bunun yanında kişinin nüfus bilgilerinin konuya ilişkin bütün kısımları ayrıca değiştirilir.

Cinsiyet Değiştirme Davasında Zamanaşımı Süresi

Cinsiyet değiştirme kişiye sıkı surette bağlı bir hakka yöneliktir. Bu nedenle herhangi bir hak düşürücü zamanaşımının varlığı burada söz konusu olamaz. Kişi ne zaman ihtiyaç hissederse şartları sağlamış olduğu takdirde bu davayı açabilir.

Cinsiyet Değiştirme Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Cinsiyet değiştirme davalarında kişinin yerleşim adresinin bulunduğu yer mahkemesi yetkili, burada bulunan Asliye Hukuk Mahkemesi ise görevlidir. Hasım olarak gösterilecek Nüfus Müdürlüğü de burada bulunan kurumdur. Kişi cinsiyet değiştirme talebini yerleşim yerinin bağlı bulunduğu yargı çevresindeki Asliye Hukuk Mahkemesine yöneltecektir.

Cinsiyet Değiştirme Sürecinde Avukatın Önemi

Cinsiyet değiştirme süreci nüfus davaları içerisinde yer almasına karşın şahsına münhasır farklı ve girift bir yapısı vardır. İlgili süreç tek bir davadan ibaret değil farklı davaların ve dava harici prosedürel işlemlerin bunun yanında çok önemli bir tıbbi müdahale sürecinin içerisinde bulunduğu bir toplamdır.

Söz konusu her aşamanın hata kabul etmez bir şekilde sürdürülmesi önemlidir. Zira bir yerde yapılacak bir ihmal yahut hata bütün süreci telafisi güç bir duruma sokabilmektedir. Bundan ötürü değişiklik sürecine girecek kişilerin en baştan itibaren bir avukatın hukuki yardımını almaları büyük önem arz etmektedir.

Bizlere Online Olarak Danışabilirsiniz : İletişim

Bunlara da Göz Atabilirsiniz.