Home Soyadı Değiştirme

Soyadı Değiştirme

Tarafından Nüfus Davaları

Soyadı Değiştirme Nedir?

Soyadı çok genel bir anlatımla kişinin mensubu olduğu aileyi ifade eder. Kişilerin soyadları dolayısıyla yaşadıkları problemler doğrultusunda hukukumuzda soyadı değiştirme imkanı tanınmıştır. 

Türk Medeni Kanununun isim değişikliğini öngören 27. maddesi soyadı değiştirme davasının da dayanak maddesidir. İsim değişikliği için geçerli olan hukuki prosedür bazı ufak ayrıntılar dışında soyisim değişikliği için de geçerlidir. Yani soyadı değişikliği hakkı herkese tanınmış ve kişiye sıkı surette bağlı olan bir haktır.

Soyadı Değiştirme Davasında Aranan Şartlar ve Haklı Sebepler

Soyisim değişikliği kural olarak sadece dava yolu ile gerçekleştirilebilir. Soyadı değişikliği için kişi talebini haklı gerekçelere dayandırmalıdır. Kanunda haklı nedenler tek tek sayılmamıştır. Örnekleme yoluna bile gidilmemiştir. Her somut olay için ayrı ayrı değerlendirme yapılır. Nihayetinde öne sürülecek olan gerekçenin haklı olup olmadığının takdiri hakimdedir.

Soyadı değiştirme süreci isim değiştirme ile benzer hukuki prosedüre tabi olmasının yanında isim değiştirmeye nazaran daha zor bir süreçtir. Mahkeme burada daha sıkı şartların varlığını aramaktadır.

Haklı nedenlere baktığımızda da isim değiştirme davasından daha sınırlı bir alan görmekteyiz. Örneğin salt kişinin ailesi ile arasında çıkan basit anlaşmazlıklar uygulamada mahkemelerce haklı bir neden olarak görülmemektedir. Ancak kişinin babası ile arasında hiçbir sosyal bağın bulunmaması, babası tarafından herhangi bir şekilde desteklenmemesi, aile içi ciddi sorunlar gibi nedenlerle başvurduğu değişiklik talepleri kabul edilmektedir.

Uygulamada genelde kişinin soyadının;

  • Olumsuz bir mana içeriyor olması, 
  • Alay konusu olması, 
  • Mesleğin icrasında sıkıntı doğuruyor olması, 
  • Soyadın kınanan bir olay yahut kişilerle bağlantısı olması, 
  • Soyadının Türkçe olmaması, telaffuzu zor olması,
  • İnandığı dine uygun olmaması,
  • Baba veya aile ile hiç bir sosyal bağın olmaması, ciddi sorunlar olması

vb. nedenlerle soyadı değişikliği sağlanmaktadır. 

Bunun yanında boşanmış ve kocasının soyadını kullanmaya devam etmiş kişiler de soyadı değişikliği yoluna sıklıkla gitmektedir.

Soyadı Değiştirme Davasını Kimler Açabilir?

Soyadı değişikliği talebini herkes doğrudan mahkemeye yöneltebilir. Yani soyisim değişikliği talebi için tam ehliyetli olmak gerekli ve yeterlidir. 

Onun haricinde soyisim kişiye sıkı surette bağlı bir hak olduğundan bunu sınırlı ehliyetliler de açabilirler. 18 yaşını doldurmamış küçükler kural olarak veli veya vasileri aracılığı ile bu davayı açabilirler.

Soyadı Değiştirme Davasında Gerekli Belgeler ve İspat

Soyadı değişikliği davasında özel bir belge şartı aranmamaktadır. Burada tek önemli husus vardır. O da değişiklik talebine dayanak haklı nedenin geçerliliğini hakime ispatlamak ve hakimde bu kanaati uyandırmaktır. Hukuka aykırı olmayan her türlü delille ve özellikle tanık göstermek suretiyle soyadı değişikliği sağlanabilir. 

Bunun dışında soyadı değiştirme dilekçesi ve içeriği oldukça önem taşımaktadır. Ayrıca dava avukat ile açılacaksa vekaletname gerekli olacaktır.

Soyadı Değiştirme Davası Ne Kadar Sürer?

Soyadı değiştirme davası genelde mahkemenin yoğunluğuna da bağlı olmak üzere 3 ile 5 ay arasında sonuçlanmaktadır. 

Ancak süreci avukat yardımı olmadan sürdüren kişilerin bazen usul ve esasa yönelik hataları sonucu süreç gereksiz uzamaktadır. Soyadı değişikliği sürecinizin hukuki zeminde etkin ve hızlı sürdürülmesi adına bir avukatın hukuki yardımına başvurmanızı öneririz.

Soyadı Değiştirme Davasının Yargılama Süreci

Soyadın değiştirilmesi davası basit yargılama usulüne tabidir. Buna bağlı olarak çok uzun sürmeyen bir yargılama gerçekleştirilmektedir. 

Soyadı değişikliğine gitmek isteyen kişinin ortaya koyduğu deliller değerlendirilir, tanıklar dinlenir. Değişikliğe dayanak olarak gösterilen haklı nedenin geçerli olduğuna kanaat getirilirse değişiklik karara bağlanır.

Bununla beraber mahkeme soyisim değişikliğinizde sizin sunduklarınızın haricinde araştırma yaparak değişiklik talebinin yükümlülüklerinizden kaçmak yahut başkaca bir kötüniyet taşıyıp taşımadığını araştırabilir.

Soyadı Değiştirme Davasında Nüfus Müdürlüğünün Yeri

Soyadı değişikliği davasında Nüfus İdaresi hasım olarak gösterilir. Dava buraya karşı açılır. Anne – babaya yahut başka bir kuruma karşı değil. Ayrıca görevlendirilen bir kişi davalı Nüfus İdaresini temsilen olarak duruşmaya katılır. Bunun yanında Cumhuriyet Savcısı bu davada hazır bulunacaktır.

Soyadı Değiştirme Davası Tekrar Açılabilir mi?

‘Aynı konuya ilişkin olarak nüfus kaydının düzeltilmesinin sadece bir kere istenebileceğine’ ilişkin düzenleme Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Mevcut durumda isim – soyisim değişikliği için tekrar dava açılabileceğine veya açılamayacağına dair bir düzenleme yoktur. Yani ikinci defa açılmasında bir engel yoktur. Soyadı değişikliğinde mahkemenin haklı olarak göreceği makul bir sebep ortaya çıkması halinde tekrar açılabilir.

Soyadı Değiştirme Davasının Hukuki Sonuçları ve Dava Sonrası Süreç

Soyadı değişikliği ile kişinin sadece nüfus kaydındaki soyisim bilgisi değişir. Onun haricinde mirasçılık veya soybağı vb. diğer kişilik haklarına ilişkin herhangi bir değişiklik olmaz. 

Soyadı değişikliği kararı kesinleştikten sonra karar mahalli bir gazetede ilan edilir ve ardından nüfus kaydına tescillenir. Bunun üzerine kişi yeni kimlik belgesi için başvuruda bulunabilir.

Evli Erkeğin Soyadını Değiştirmesi Halinde Eşin ve Çocukların Durumu

Evli erkeğin soyadı mahkeme kararı ile değiştikten sonra eşin ve reşit olmayan çocukların soyadları da buna bağlı olarak değişecektir. Reşit olan çocuk bu değişikliği sağlamak için baba ile birlikte veya ayrı olarak bu davayı açmak durumundadır.

Soyadı Değişen Çocuğun Reşit Olduktan Sonra Eski Soyadına Dönmesi Durumu

Nüfus davalarında aynı konuya ilişkin ikinci defa dava açılamayacağına dair hüküm yürürlükte iken bu durum tartışılmış ve Yargıtay tarafından babasının soyadı değişikliği nedeniyle kendisinin de soyadı değişen çocuğun reşit olduktan sonra dava açarak soyadını değiştirmesi gerektiğine karar vermiştir. Ancak söz konusu hüküm Anayasa Mahkemesince iptal edildikten sonra bu tartışmaya gerek kalmamıştır. Zira artık soyadı değişikliği için ikinci defa dava açılmasının önünde engel bir hüküm bulunmamaktadır. Netice olarak soyadı değişen küçük, reşit olduktan sonra dava açarak eski soyadına dönmeyi yahut başka bir soyadı almayı talep edebilir. Davanın maddi şartları elbette burada da geçerli olacaktır.

Dava Açmaksızın Nüfus Müdürlüğüne Başvuru ile Soyadı Değişikliği

Soyadı değişikliği nüfus müdürlüğüne yapılacak basit bir başvuru ile gerçekleştirilemez. Sadece dava yolu ile gerçekleştirilebilir. 

Ancak 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ek geçici 8. maddesi bu konuda bir istisnai hüküm barındırmaktadır. Buna göre vatandaşlar, 03.11.2017 tarihinden itibaren 2 sene içerisinde nüfus müdürlüğüne verecekleri bir dilekçeyle, 2525 sayılı Soyadı Kanunu’nun 3. maddesine aykırılık teşkil eden soyisimleri ile içerisinde basit yazım hatası bulunan ad ve soyadlarını değiştirebileceklerdir. 

24.12.2019 Güncelleme: Yukarıda bahsedilen süreç güncelleme tarihinden itibaren 3 yıl daha uzatılmıştır. Kanun aşağıdaki gibidir. “Kişinin üç yıl içerisinde yerleşim yerinin bulunduğu nüfus müdürlüğüne yazılı olarak başvurması kaydıyla; 21/6/1934 tarihli ve 2525 sayılı Soyadı Kanununun 3 üncü maddesine aykırı soyadları ile yazım ve imla hatası veya düzeltme işareti kullanılmamasından kaynaklanan anlam değişiklikleri bulunan, genel ahlaka uygun olmayan, toplum tarafından gülünç karşılandığı değerlendirilen ad ve soyadları, mahkeme kararı aranmaksızın, il veya ilçe idare kurulunun vereceği kararla bir defaya mahsus olmak üzere değiştirilebilir. İl ve ilçe idare kurullarının vereceği karar kesindir. Soyadı değiştirilen erkek ise kendisi ile birlikte varsa karısının ve müracaat tarihinde ergin olmayan çocuklarının da soyadları düzeltilir. Soyadı değiştirilen kadın ise kendisi ile birlikte ergin olmayan evlilik dışı çocukları varsa onların da soyadları düzeltilir. Bu maddede belirlenen sürenin bir katına kadar uzatılmasında Cumhurbaşkanı yetkilidir.”

Soyadı Kanunu 3. madde hükmüne göre, rütbe – memurluk isimleri, aşiret ve yabancı milletlerin isimleriyle genel ahlaka uygun olmayan yahut iğrenç ve alay konusu olabilecek soyadlarına sahip olmak yasaklanmıştır. Yani yeni gelen düzenleme ile burada sayılan şartlara aykırılık teşkil eden soyadları bir defaya mahsus olmak üzere dava yoluna gidilmeksizin sadece bir dilekçe işlemi ile değiştirilebilecektir. 

Nüfus Müdürlüğü bu işlemi yapmaz veya ret eder ise dava yoluna her zaman gidilebilir.

Burada değiştirme ya da düzeltme alanının çok sınırlı olduğunu belirtmek gerek. Ancak belirtilen maddeye aykırılık teşkil eden bazı soyadları ve imla hatası olan isimler bu düzenlemeden yararlanabilecektir. Onun haricindeki tüm değişiklikler dava yolu ile yapılmak zorundadır.

Soyadı Değişikliği Kararına İtiraz 

Türk Medeni Kanununun isim değişikliğini düzenleyen 27/son maddesi isim, dolayısıyla soyisim, değişikliği kararına yapılacak itirazları düzenlemektedir. Hükme göre,  soyadın değiştirilmesi kararı sonucunda zarar gördüğünü düşünen kişi bu durumdan haberdar olmasından itibaren bir senelik süre içerisinde değişiklik kararının kaldırılması talepli dava açabilir. 

Buna göre soyisim değişikliği sonucu zarara uğradığını iddia eden kişinin ilgili karara karşı itiraz hakkı vardır. Bu itiraz hakkı dava yolu ile kullanılır. Hak düşürücü süre 1 yıldır. 1 yıl içinde bu itiraz gerçekleştirilmediği takdirde soyisim değişikliğine itiraz mümkün olmaz. Zarara yönelik ispat yükümü zarara uğradığını iddia eden kişinin üzerindedir.

Soyadı Değiştirme Davalarında Zamanaşımı Süreleri

Soyadı değişikliği kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardan olması dolayısıyla herhangi bir hak düşürücü süreye bağlı kılınmamıştır. Kişi soyadı değişikliğinde ne zaman yarar görürse o zaman bu davayı açabilir. 

Soyadı Değiştirme Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Soyadı değiştirme davasında kişilerin nüfusa kayıtlı göründüğü yer mahkemesi ile birlikte resmi adres sistemi olan mernis de kayıtlı ikametgahının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.  Burada kişiler iki yetkili mahkemeden birisini seçebilirler. 

Soyadı değiştirme davası çekişmesiz yargı işi olarak görülür. Dolayısıyla Nüfus Hizmetleri Kanunu 36. maddesi uyarınca bu davada görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Dava buradaki görev ve yetki kurallarına göre açılmak zorundadır. Aksi halde başvuru usulden reddolunur.

Kişi kendisine en uygun şekilde isterse ikametinin bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde, isterse de nüfusta kayıtlı olarak göründüğü Asliye Hukuk Mahkemesinde isim değişikliği talebi ile dava sürecini başlatabilir. Ancak uygulamada ikamet adresinde başvuru yapma daha doğru olarak belirlenmektedir.

Evlenen Kadının Kızlık Soyadını Taşımak İstemesi

TMK m. 187 uyarınca evlenme sonucunda kadının kocasının soyadını alması kuralı söz konusudur. Ancak evlilik işlemleri sırasında kocasının soyadının yanında eski soyadını da taşımak istediğini görevli evlendirme memuruna bildirerek iki soyadını birden taşıyabilir. Bunu o an yapmamış ise nüfus müdürlüğüne başvurarak bu işlemin gerçekleşmesini sağlayabilir.

Daha önce iki soyadı taşıyan kanun bu haktan sadece bir soyadı için yararlanabilecektir.

Soyadı Kanunundaki Düzenlemeler

Soyadı Değiştirme Davasında Hukuki Düzenleme

Soyadı değiştirme davası temelde Türk Medeni Kanunu m.27’ye dayanır. Bunun haricinde 2525 sayılı Soyadı Kanunu burada bir başka kaynak niteliğindedir.  Ayrıca 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ek geçici 8. maddesi soyadı değişikliği ile ilgili istisnai bir duruma yer vermiştir. Aşağıda buna değinilecektir.

Soyadının Kazanılması

2525 sayılı Soyadı Kanunu 1. maddesinde her Türkün isminin haricinde başka bir de soyadını da taşıma yükümlülüğü olduğu yer almıştır. Bu bağlamda kişilerin soyadı taşıması bir zorunluluktur. 

Hukuk düzeni içerisinde resmi evlilik ile birlikte kadın kocasının soyadını almak durumundadır. Medeni Kanunda bu durum hüküm altına alınmıştır. Ayrıca Türk Medeni Kanunu m. 321’de yer alan hüküm uyarınca çocuk evlilik birliği içerisinde doğması halinde gene ailenin soyadını alacaktır. Bunun yanında evliliğin sona ermesinden itibaren beklenen 300 günlük iddet müddeti içerisinde doğan çocuk da ailenin yani babanın soyadını alır. Ayrıca evlat edinme durumunda evlat edinilecek olan kişi ergin değilse gene evlat edinenin soyadını alması zorunludur.

Yasak Olan Soyadlar

2525 sayılı Soyadı Kanunu kişinin taşımasının mümkün olmadığı soyadlarını düzenlemiştir. Buna göre, rütbe – memurluk isimleri, aşiret ve yabancı milletlerin isimleriyle genel ahlaka uygun olmayan yahut iğrenç ve alay konusu olabilecek soyadlarına sahip olmak yasaklanmıştır. Bu soyadları taşıyan kişiler bunları değiştirebilirler ve herhangi bir soyadı değişikliği davasında bu soyadlarının talep edilmesi mümkün değildir.

Soyadı Değiştirme Davasında Avukatın Önemi

Sonuç olarak soyadınızla çeşitli sorunlar yaşıyor olabilirsiniz. Böyle bir durum için hukukumuzda soyadı değişikliği imkanı tanınmıştır. İsim ve soyisim değişikliği kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olması ve soyadının kişinin bağlı bulunduğu aileyi işaret ediyor olması  dolayısıyla  insanlar için büyük bir önemi haizdir. 

Konu yargıya taşınmadan önce, yargılama sürecinde ve sonrasında izlenecek hatalı yahut ihmali davranışlar yargılama sürecini yavaşlatabileceği gibi telafisi güç durumlar da ortaya çıkarabilmektedir. Bu nedenle söz konusu sürecin bir avukatın hukuki desteği ile sürdürülmesi soyadı değiştirme davasında hızlı ve istenilen sonuca ulaşmada faydalı olacaktır.